سعيد الدين سعيد فرغاني

103

مشارق الدراري ( شرح تائية ابن فارض ) ( فارسي )

معضلات عرفانى به لسان درى تسلط داشته اند وآثار نفيسى به فارسى تأليف نموده اند . بر قصيدهء تائيهء ابن فارض از نظر اهميتى كه اين قصيدهء بىنظير داراست ، شروح وتعليقات متعدد نوشته اند . اولين شارح قصيده ، سعيد الدين فرغانى است و به تصريح شارح و بنا بر مقدمه اى كه بر اين شرح صدر الدين رومى مرقوم فرموده است و بنا به تصريح عارف نامدار ، شمس الدين ايكى تلميذ صدر الدين قونوى ، اين قصيده را عارف محقق ، شيخ كبير صدر الدين رومى بعد از رحلت ابن فارض در روم وشام و مصر تدريس فرمود واصحاب بحث تقريرات اين عارف عظيم را مىنوشتند ، احدى از تلاميذ از عهدهء ضبط وتحرير تقريرات استاد - كما هو حقّها - برنيامد ، مگر شيخ المشايخ سعيد فرغانى . بنا به تصريح ايكى ، صدر الدين قصيده را به زبان فارسى درى تدريس مىفرمود ، لذا فرغانى شرح خود را به زبان فارسى تحرير نمود و بر آن مقدمه اى نافع كه جهت فهم اصل قصيده مدخليتى تمام دارد ، مرقوم داشت و به نظر استاد رسانيد . قونوى بر آن مقدمه نوشت وفرغانى جهت تيمّن وتبرك ، مقدمه را در صدر شرح خود و آخر مقدمه قرار داد واستاد به او دستور داد كه اين شرح را به زبان عربى برگرداند ، تا محصّلان ومحققان عرب زبان از آن استفاده نمايند وقونوى بر مقدمه و شرح ، تحقيقاتى نافع وبىنظير - در باب خود - افزود ، شرح عربى را « منتهى المدارك » و شرح فارسى را « مشارق الدراري » نام نهاد . اهميت شرح فرغانى جميع محققان از عرفا كه بر تائيه به فارسى يا عربى شرح نوشته اند وعرفايى كه بعد از فرغانى به تحرير قواعد عرفانى و تحقيق در معضلات تصوف پرداخته اند ، از آثار او بهره برده اند وبرخى مانند ابن فنارى ، شارح محقق مفتاح وملا جامى ، فرغانى وجندي را بعد از قونوى بين ارباب تحقيق ، شاخص فن عرفان علمى وشارح محقق مرام ابن عربى وقونوى وموفق در اشاعهء افكار استاد خود دانسته اند . فرغانى در تنظيم مباحث وتقرير مقامات ودرجات عرفان ، تالى در بين تلاميذ قونوى